Lezingen en presentaties

Tijdens beide beursdagen zullen enkele lezingen worden verzorgd over interessante aspecten van het antiek en hedendaags zilver. De lezingen zullen ongeveer 30 minuten duren waarna de mogelijkheid bestaat tot het stellen van vragen.

De lezingen zullen plaatsvinden in het Kenniscentrum van het Zilvermuseum op de 1e verdieping.

Zaterdag 19 oktober

  • 12.00 – 13.00: Delfts zilver – Dr. Pieter Biesboer
  • 13.30 – 14.30: Zilver van het Noorderkwartier – Huub van der Sanden
  • 15.00 – 16.00: De heropleving van de Nederlandse zilverkunst – Janjaap Luijt

Zondag 20 oktober

  • 12.00 – 13.00: Wolfers Frères, van lokaal zilveratelier naar Europese trendsetter – Raf Steel
  • 13.30 – 14.30: Nieuwe ontdekkingen Dordrechts zilver – Hans Breet
  • 15.00 – 16.00: Keurtekens online – Huub van der Sanden

Delfts zilver

Dr. Pieter Biesboer

In Delft waren tussen 1536 en 1810 meer dan 320 goud- en zilversmeden actief. Slechts van een deel van hen is werk bewaard gebleven. Het hof van Willem van Oranje en daarna de nabijheid van Den Haag droegen ertoe bij dat in Delft zilverwerk van grote kwaliteit werd gemaakt. Uitzonderlijk zijn de 6 Delftse nautilusbekers daterend tussen 1590 en 1628 die nog zijn bewaard. Ook is er nog een aantal tazza’s van Cornelis van der Burch en Nicolaes de Grebber bekend, die ook twee Pronkbekers uit 1604 leverde aan het Schuttersgilde van Gorcum. Uniek zijn gemodelleerde zoutvaten die zijn zoon Adriaen Claesz de Grebber maakte tussen 1623 en 1641. Later maakten Philip Luyda en Nicolaes Keijser schitterende met drijfwerk versierde pronkschotels.

Vanaf 1700 beheerste Cornelis van Dijck de productie van zilver in Delft. Onder Haagse invloed maakte hij toiletserviezen, koelers, kraantjeskannen, suikerstrooiers, tabakspotten.
Bij hem werden zeven pronkbekers besteld.

Dirk van de Goorberg domineerde vanaf 1750. Hij maakte elegante kandelabers, boulloires, kraantjeskannen, chocoladekannen, terrines, tafelcouverts en dienlepels waarin hij de Haagse voorbeelden naar de kroon stak.

In het laatste kwart van de achttiende eeuw veroorzaakt de economische malaise een afname in de kwaliteit en productie van zilver in Delft. Er worden voornamelijk nog galanterieën en andere kleinodiën vervaardigd voor bescheiden persoonlijke geschenken. Belangrijke opdrachten voor groot zilver blijven uit. De inval van de Fransen in 1795 betekende min of meer het einde van de bijzondere bloei van het Delftse zilver.

Dr. Pieter Biesboer (1944) was van 1976 tot 2009 conservator van het Frans Hals Museum en wordt beschouwd als een van de Hals-experts op de wereld. Als specialist op het gebied van schilderkunst in de Gouden Eeuw in Haarlem publiceerde hij een groot aantal tentoonstellingscatalogi. In samenwerking met The Provenance Index van het Getty Research Institute te Los Angeles verscheen in 2001 Collections of Paintings in Haarlem 1572-1745.
In november 2019 verschijnt het boek Delfts Zilver. Delftse Goud- en Zilversmeden en hun Merken bij uitgeverij Waanders. Biesboer is de gastconservator van de tentoonstelling over Delfts zilver die van 27 maart 2020 tot 23 augustus 2020 gehouden wordt in Museum Het Prinsenhof in Delft.

Een nautilusbeker gedateerd 1595, meesterteken een bladrozet, toegeschreven
aan Jasper Mes.
Londen, The Schroder Collection

Een koelvat, jaarletter I, 1714, meesterteken Cornelis van Dijck, Particuliere Collectie.

Zilver van het Noorderkwartier

Huub van der Sanden


Zilver van het Noorderkwartier heeft betrekking op de steden:

  • Alkmaar in combinatie met Schagen
  • Hoorn
  • Enkhuizen
  • Purmerend en Medemblik

Huub van der Sanden zal een presentatie geven over de Alkmaarse en Hoornse zilversmeden evenals jaarletters, stadskeuren en meestertekens.
Alkmaarse zilversmeden hebben veel groot werk gemaakt, er is echter door de vele bezettingen van de stad veel verloren gegaan. Hoorn had zijn hoogtepunt tijdens de VOC maar ook daar is veel zilver verloren gegaan.

Huub is sinds enige tijd bezig met het schrijven van drie boeken over zilversmeden uit het Noorderkwartier: één over Alkmaar en Schagen (verschijningsdatum medio 2020), één over Hoorn (2021) en één over Enkhuizen en omgeving (2022).

Huub van der Sanden (1957) studeerde aan de vakschool voor goud en zilversmid. In 1984 werd hij beëdigd taxateur gouden en zilveren werken. Huub werkt voor museum Krona in Uden waar hij de zilvercollectie onderhoudt. Toen er een belangrijk schilderij werd uitgeleend is hij in contact gekomen met het stedelijk Museum Alkmaar en later het Westfries museum om zilvermerken te fotograferen wat uiteindelijk heeft geleid tot het schrijven van eerdergenoemde boeken.

 

Wapen van Alkmaar

De heropleving van de Nederlandse zilverkunst

Janjaap Luijt


In de tweede helft van de 20e eeuw veranderde de waardering voor zilverwerk. Verschillende factoren droegen er toe bij dat zilverfabrieken de deuren moesten sluiten en menig zilversmid op straat kwam te staan. Aan het einde van de jaren tachtig kwam daar langzaam maar zeker een kentering in toen zelfstandige zilversmeden hun ambacht als kunstdiscipline gingen promoten. Er ontstonden verschillende initiatieven en een nieuwe groep liefhebbers en verzamelaars.

Janjaap Luijt zal in kort bestek vertellen over de neergang en de heropleving van de Nederlandse zilvernijverheid en een beeld schetsen van de huidige stand van zaken. Daarbij zal hij voorbeelden tonen van stukken die sindsdien gemaakt zijn en hun weg hebben gevonden naar verzamelaars.

Janjaap Luijt (1966) verricht als freelance publicist archiefonderzoek en redactiewerk in de ruimste zin van het woord. De tijd die overblijft besteedt hij aan onderzoek naar de geschiedenis van de goud- en zilvernijverheid in Nederland, waarbij de stad Utrecht, de Bataafs-Franse Tijd en hedendaags zilver drie zwaartepunten zijn. Van zijn hand is onder andere het standaardwerk Het Zilverlexicon voor Nederland en België.

Killed Darlings
Eelco Veenman, 2009

Wolfers Frères, van lokaal zilveratelier naar Europese trendsetter

Raf Steel

De naam Wolfers staat voor velen gelijk met de prachtige Art Nouveau creaties van Philippe Wolfers. Achter deze sterontwerper stond echter een groot familiaal bedrijf dat werd opgericht te Brussel in 1850 en dat tot meer dan 100 jaar later dé leidinggevende edelsmederij van België zou blijven.

Wolfers Frères was niet alleen actief in België. Bijhuizen in o.a. Düsseldorf, Budapest, Parijs, Londen en Amsterdam verzekerden het bedrijf van een grote afzetmarkt in Europa. Ook Nederland viel dus voor de Wolfers-stijl…

Aan de hand van een korte geschiedenis van het bedrijf en de marketingstrategie van Wolfers Frères toont Raf Steel aan hoe de stijl van het zilver en de juwelen doorheen de jaren veranderden, vaak omwille van de gebruikte technieken. Kort zal ook de invloed van Wolfers Frères op andere Europese edelsmeden worden toegelicht.

Raf Steel (° 1971) studeerde Kunstgeschiedenis en Oudheidkunde aan de Universiteit Gent en is sinds 1993 zaakvoerder van de Galerie Sint-John in Gent. In 1996 schreef hij samen met Wim Nys de catalogus “Art Deco Zilver Antwerpen-Brussel-Gent” naar aanleiding van de gelijknamige tentoonstelling in het toenmalig Zilvermuseum Sterckshof (vandaag DIVA, Antwerpen). Doorheen de jaren ontwikkelde hij zich als specialist van de Wolfers Frères en van de lakkunst van Marcel Wolfers. Dit resulteerde onder meer in de referentiestudie “De Dynastie Wolfers” die hij met Werner Adriaenssens publiceerde in 2006, het jaar waarin hij co-curator was van de meest complete overzichtstentoonstelling van Wolfers Frères (Design museum Gent).

Louis Wolfers met couveristes

Nieuwe ontdekkingen Dordrechts zilver

Hans Breet

Dordrecht was een welvarende stad vanaf de 13de tot en met de 15de eeuw. Helaas zijn uit die periode bijzonder weinig voorwerpen overgebleven. Alleen de halsketen van het Kloveniersgilde, vervaardigd in 1495 in Antwerpen en herkeurd in Dordrecht heeft de tand de tijds doorstaan.

In 1975 vond de tentoonstelling ‘Dordrechts Goud en Zilver’ plaats in het toenmalige Museum Mr. Simon van Gijn (tegenwoordig Museum Huis Van Gijn) te Dordrecht. Voor deze tentoonstelling is op basis van (archief)onderzoek door mevrouw drs Bianca ter Molen-den Outer een tentoonstellingscatalogus ‘Dordrechts Goud en Zilver’ samengesteld. In deze catalogus is een groot aantal namen van zilversmeden opgenomen, die werkzaam waren in Dordrecht, evenals de zilverkeuren die op de diverse voorwerpen uit de tentoonstelling zijn aangetroffen.

Echter gedetailleerde overzichten van de in Dordrecht gebruikte jaarletters, stadskeuren en Hollandse leeuw ontbraken, omdat de kennis op dat gebied nog vrij gering was in 1975. Inmiddels heeft verder (archief)onderzoek geleid tot meer namen van tot nu toe onbekende zilversmeden uit Dordrecht. De afgelopen decennia zijn veel zilverkeuren op zilveren Dordtse voorwerpen gefotografeerd. Dit heeft geleid tot gedetailleerde jaarletter reeksen vanaf 1560 en meer inzicht in de gebruikte gehalte keuren voor grote en kleine keur. Op basis van het vervolgonderzoek was het ook mogelijk om meerdere (tot op dat moment anonieme) meestertekens te koppelen aan een zilversmid. Ook zijn voorwerpen opgedoken, waar nieuwe onbekende meestertekens op zijn afgeslagen.

Hans Breet (1943) is al enkele decennia bezig met uitgebreid (archief)onderzoek naar het Dordtse gildezilver. Momenteel werkt hij aan een boek, waarin alle facetten van Dordrechts zilver en alle bevindingen aan de orde komen, en dat eerstdaags zal verschijnen.

In zijn presentatie zal Hans een aantal nieuwe ontdekkingen van dit onderzoek voor de eerste keer gaan presenteren.

Halsketen van het Kloveniersgilde
Antwerpen, 1495, anonieme meester.

Herkeurd in Dordrecht met de stadskeur (Dordtse roos) en twee tekens van keurmeesters.

Collectie Museum Huis van Gijn.

Buffelhoorn van het Vleeshouwersgilde
Dordrecht, 1688, anonieme meester.
Collectie Museum Huis van Gijn.

Keurtekens online

Huub van der Sanden

De online database met keurmerken www.GZU-online.com is in 2008 opgestart door Huub van der Sanden.

Huub is sinds 1984 beëdigd taxateur in gouden en zilveren merken en vond het lastig om telkens of keurtekenboeken mee naar huis te nemen of weer terug naar de zaak.
Hij besloot om elk merk wat hij tegenkwam te fotograferen en online te zetten, wat resulteerde in een wereldwijd bekeken database.

Dat is ook niet zo moeilijk als je beseft dat er inmiddels 25.000 keurtekens, stadskeuren, jaarletters en meestertekens online staan. Niet alleen fotografeerde Huub zelf maar ook zilverantiquairs en musea hielpen hem aan keurtekens van hun collectie en blijven hiermee doorgaan om de zilversmeden aan de vergankelijkheid te onttrekken.

Tijdens deze lezing wordt u uitgelegd hoe u zilvermerken kunt opsporen in de database.
Stap voor stap bekijken we online de keurtekens uit de tijd van de Stadsgilden, het Koninkrijk Holland , de Franse tijd en het waarborgsysteem vanaf 1814.
U krijgt uitleg over het herkennen van zilvermerken, bijvoorbeeld wanneer werd welke vorm meesterteken gebruikt.

Huub van der Sanden (1957) studeerde aan de vakschool voor goud en zilversmid. In 1984 werd hij beëdigd taxateur gouden en zilveren werken.
Huub werkt voor museum Krona in Uden waar hij de zilvercollectie onderhoudt.
De zilvercollectie van dit museum, ruim 500 zilverwerken van Gotiek tot hedendaagse religieuze kunst, vormde het begin van de database.
Huub geeft ook les aan de vakschool Schoonhoven aan de taxateurs in opleiding over zilver, stijlleer, en keurtekens.

Gerrit Jacob Roghair, Alkmaar